Δευτέρα, 24 Νοεμβρίου 2014






Το δίκτυο οικονομολόγων RMF (Research on Money and Finance) με έδρα το Λονδίνο και το ΜΑ.ΧΩ.Μ.Ε. (Μαρξιστικός Χώρος Μελέτης και Έρευνας) συνδιοργανώνουν εκδήλωση στη Θεσσαλονίκη με θέμα:


Κρίση-Χρέος-Τράπεζες: Πολιτικές προεκτάσεις


Ομιλητές: 


Λαφαζάνης Παναγιώτης  Κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος ΣΥΡΙΖΑ
            
Λαπαβίτσας Κώστας  Πανεπιστήμιο Λονδίνου (SOAS)
            
Τζήμας Θέμης  Υποψήφιος Διδάκτωρ Νομικής ΑΠΘ
              
Τριανταφυλλόπουλος Γιώργος Φυσικός-Συγγραφέας


Η εκδήλωση θα γίνει την Παρασκευή 28 Νοέμβρη, ώρα 6.30 μ.μ. στο Εργατικό Κέντρο Θεσσαλονίκης, στην αίθουσα Μπεναρόγια.




Σάββατο, 15 Νοεμβρίου 2014

Τι σημαίνει το τέλος της ύφεσης για μια κυβέρνηση της Αριστεράς;


Τα νέα στοιχεία της Ελ.Στατ. για το εποχικά διορθωμένο τριμηνιαίο ΑΕΠ, τα οποία ενσωματώνουν τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται ευρύτερα στην ΕΕ, έδειξαν ότι η ύφεση επιτέλους τελειώνει. Βρήκε ευκαιρία η παντελώς αποτυχημένη κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου να πανηγυρίσει την ‘επιστροφή στην ανάπτυξη’. Οι διακηρύξεις της κυβέρνησης έχουν φυσικά χάσει κάθε αξιοπιστία, όπως κατέδειξε και η τελευταία φάρσα με το νομοσχέδιο για τις οφειλές στο Δημόσιο. Το που βρίσκεται η ελληνική οικονομία τη στιγμή αυτή όμως έχει μεγάλη σημασία, ακριβώς γιατί η συγκυβέρνηση πνέει τα λοίσθια.

Τι δείχνουν τα στοιχεία της Ελ.Στατ. για κατάσταση της οικονομίας καθώς οδεύουμε προς την επόμενη κυβέρνηση που μάλλον θα είναι του ΣΥΡΙΖΑ;

Ο Πίνακας 1 απεικονίζει την πορεία του εποχικά διορθωμένου ΑΕΠ μετά το 2005 (έτος βάσης το 2010) και υποθέτοντας ότι η ανάπτυξη για το 2014 θα είναι τελικά 1%. Φαίνεται καθαρά η εποχή της αμεριμνησίας και της φθηνής πίστωσης το 2005-7, η υποχώρηση το 2008-9 και η καταστροφική συρρίκνωση το 2010-13, καθώς τα Μνημόνια συνέτριψαν την οικονομική δραστηριότητα. Το 2007 το ελληνικό ΑΕΠ ήταν 251δις, ενώ το 2013 έπεσε στα 185δις, ένα πλήγμα χωρίς προηγούμενο που αντιπροσωπεύει τεράστια σπατάλη παραγωγικών πόρων. Το 2014 ήταν έτος σταθεροποίησης, όπου η οικονομία ουσιαστικά βρέθηκε στο ‘νεκρό’.


Πίνακας 1  Ελληνικό ΑΕΠ, εποχικά διορθωμένα στοιχεία, εκ. ευρώ


Πηγή: Ελ.Στατ.

Ο Πίνακας 2 είναι ακόμη πιο κατατοπιστικός διότι απεικονίζει την ποσοστιαία αλλαγή του τριμηνιαίου ΑΕΠ σε ετήσια βάση και χρησιμοποιώντας στοιχεία που δεν είναι εποχικά διορθωμένα. Απεικονίζει, δηλαδή, ακριβώς το ποσοστό αύξησης του ΑΕΠ το τρίτο τρίμηνο του 2014 που έκανε την κυβέρνηση να πανηγυρίσει γιατί ήταν 1,7%.


Πίνακας 2  Ποσοστιαία μεταβολή τριμηνιαίου ΑΕΠ ως προς το τρίμηνο του προηγούμενου έτους, μη εποχικά διορθωμένα στοιχεία 


Πηγή: Ελ.Στατ.

Είναι εμφανής η κατάρρευση του ρυθμού ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας ήδη από το 2007, που μετατράπηκε σε ύφεση το 2008-9. Προς γνώσιν όμως όσων τονίζουν τον ‘εξαετή χαρακτήρα της κρίσης’ θέλοντας να υποδηλώσουν ότι δεν φταίνε τα Μνημόνια για την καταστροφή, αλλά φταίει είτε η ‘κακοδαιμονία’ της Ελλάδας, είτε ο ‘καπιταλισμός’ γενικά και αόριστα, τα στοιχεία δείχνουν ότι στις αρχές του 2010 η ελληνική οικονομία φαινόταν να περνάει σε ανάκαμψη. Η καταβαράθρωση που ακολούθησε οφείλεται σχεδόν καθ’ ολοκληρίαν στα Μνημόνια. Εν ολίγοις, το μνημονιακό στρατόπεδο σταθεροποίησε τα δημοσιονομικά, απέφυγε τη στάση πληρωμών στο δημόσιο χρέος και κράτησε τη χώρα μέσα στην ΟΝΕ, με τίμημα την τεράστια ανεργία και την καταστροφή του παραγωγικού ιστού. 

Οι δύο πίνακες δείχνουν ότι η ύφεση τελειώνει, όπως εξάλλου ανακοίνωσε και η Γιούροστατ, η οποία μάλιστα διαπίστωσε 1,4% μεγέθυνση του τριμηνιαίου ΑΕΠ για το τρίτο τρίμηνο του 2014, χρησιμοποιώντας εποχικά διορθωμένα στοιχεία. Το ποσοστό είναι υψηλότερο του 1,2% της Γερμανίας, πράγμα όχι ιδιαίτερα δύσκολο καθώς η γερμανική οικονομία είναι κάθε άλλο παρά υγιής. Είναι όμως αρκετά χαμηλότερο αυτού της Ρουμανίας, της Πολωνίας, της Σλοβακίας, ακόμη και της Βουλγαρίας. Η ιδέα, δηλαδή, ότι η Ελλάδα αποτελεί ‘φωτεινή εξαίρεση’ στην Ευρώπη είναι τουλάχιστον φαιδρή.

Ο θετικός ρυθμός ανάπτυξης το 2014 - ο οποίος είναι απολύτως καλοδεχούμενος - οφείλεται κυρίως στη σημαντική άνοδο του τουρισμού το καλοκαίρι. Παράλληλα σταμάτησε να πέφτει η κατανάλωση, ενώ ίσως να σταθεροποιούνται και οι επενδύσεις. Τέλος, οι υφεσιακές πιέσεις από τις δημοσιονομικές περικοπές είναι πολύ μικρότερες.

Δεν διαφαίνεται όμως δυναμισμός στην οικονομία. Αντίθετα η Ελλάδα δείχνει απολύτως εξουθενωμένη με τις εγχώριες πηγές της ζήτησης απλώς να σταθεροποιούνται. Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι το εξωτερικό εμπόριο, όπου διογκώνονται τα ελλείμματα διότι οι εξαγωγές λιμνάζουν, ή συρρικνώνονται, ενώ αυξάνονται ξανά οι εισαγωγές. Εν ολίγοις, καθώς επανέρχονται οι θετικοί ρυθμοί ανάπτυξης, ο βαριά τραυματισμένος παραγωγικός ιστός δε μπορεί να ανταγωνιστεί διεθνώς. Πιθανώς συμβάλλει αρνητικά και η τόνωση του τουρισμού, ο οποίος έχει υψηλά ποσοστά εισαγωγών. Τα περί ‘στροφής στην εξωστρέφεια’ μέσα από τα Μνημόνια αποδεικνύονται ευχολόγια και πολιτικαντισμοί.

Τι σημαίνει αυτό για μια πιθανή κυβέρνηση της Αριστεράς με κορμό το ΣΥΡΙΖΑ; Είναι καταρχήν θετικό ότι δεν θα κληρονομήσει μια οικονομία σε προϊούσα συρρίκνωση, όπως θα γινόταν το 2012, πράγμα που θα δημιουργούσε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Δεν θα υπάρχουν επίσης τα τεράστια δημοσιονομικά ελλείμματα. Θα πρόκειται όμως για μια οικονομία χωρίς ‘ατμομηχανή της ανάπτυξης’, με θηριώδη ανεργία, γιγαντιαίο χρέος και ροπή προς τη διόγκωση των εισαγωγών. Εξίσου αρνητικό είναι ότι πιθανόν να υπάρχει εδραιωμένος αποπληθωρισμός, με επίμονη πτώση των τιμών, πράγμα που θα δρα ανασταλτικά στη ζήτηση, ενώ θα επιδεινώνει και το χρέος.

Το πρώτο βήμα θα πρέπει επομένως να είναι η άμεση διευθέτηση του χρέους ώστε να ανοίξει πραγματικός χώρος για επεκτατική δημοσιονομική πολιτική που να μπορεί να δράσει ως ‘ατμομηχανή’ της οικονομίας. Παράλληλα θα πρέπει να γίνει εκκαθάριση του τραπεζικού τομέα σε δημόσια βάση ώστε να ξεκινήσει η παροχή πιστώσεων στον ιδιωτικό τομέα, ιδίως στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα θα χρειαστούν εκτεταμένες παρεμβάσεις για τη μείωση της ανεργίας, την ανακούφιση των πληγέντων από την καταστροφική ύφεση και την επαναφορά του κατώτατου μισθού, έτσι ώστε να τονωθεί και η κατανάλωση. Το τελευταίο πράγμα που θα πρέπει να φοβηθεί μια νέα κυβέρνηση στις συνθήκες αυτές είναι ο κίνδυνος του πληθωρισμού.

Η αδυναμία των εξαγωγών και η ροπή προς τις εισαγωγές δείχνει, τέλος, ότι θα χρειαστεί ταχεία παρέμβαση στη δομή της οικονομίας ώστε να υπάρξει παραγωγική ανασυγκρότηση και να αποφευχθεί η πορεία προς νέα κρίση. Οι πραγματικές ΄μεταρρυθμίσεις΄ που χρειάζεται η χώρα, οι οποίες θα τονώσουν την παραγωγικότητα, θα αυξήσουν τα εισοδήματα και θα αλλάξουν την κοινωνική ισορροπία υπέρ των πολλών και κατά του κεφαλαίου, είναι καθήκον μιας κυβέρνησης της Αριστεράς. Είναι απολύτως απαραίτητο να πετύχει.

Τετάρτη, 5 Νοεμβρίου 2014

Λύση για το πρόβλημα του χρέους


Την Κυριακή 9 Νοεμβρίου θα διεξαχθεί η ημερίδα ‘Χρέος και Τράπεζες’ στο Πάντειο, η οποία διοργανώνεται από συλλογικότητες της Αριστεράς. Στόχος της είναι  η συμμετοχή ευρύτερων δυνάμεων και κοινωνικών φορέων που θα συζητήσουν ανοιχτά τα δύο αυτά καίρια θέματα, καθώς υπάρχει έντονη ανάγκη για πειστικές ριζοσπαστικές θέσεις. Κατά τη διάρκεια της ημερίδας θα παρουσιαστούν σχετικές επιστημονικές εργασίες, αλλά ο κύριος κορμός της θα είναι ο διάλογος με τους παρευρισκόμενους τόσο στο οικονομικό όσο και στο πολιτικό σκέλος των δύο θεμάτων. Με αφορμή τη δράση αυτή αναρτάται και το παρακάτω κείμενο ειδικά για το δημόσιο χρέος.

Στο τέλος του 2013 το ύψος του ελληνικού δημόσιου χρέους ήταν (στρογγυλεύοντας) 320δις, από τα οποία τα 65δις ήταν στα χέρια ιδιωτών, με μέσο επιτόκιο περίπου 4,4% και άλλα 65δις κατείχαν η ΕΚΤ και το ΔΝΤ, με σχεδόν το ίδιο μέσο επιτόκιο. Τα υπόλοιπα 190δις ήταν στην κατοχή της ΕΕ και του ΕΤΧΣ (διμερή και μνημονιακά δάνεια), με μέσο επιτόκιο ίσως κοντά στο 1%. Οι ετήσιοι τόκοι στο σύνολο ανέρχονταν στα 8-9δις.

Το ΔΝΤ επισήμως πιστεύει ότι αυτό το χρέος είναι βιώσιμο, αρκεί να ικανοποιηθούν ορισμένοι όροι. Συγκεκριμένα, αν το διάστημα 2015-19 η Ελλάδα αναπτυχθεί με μέσο ρυθμό 3,4%, ο ετήσιος πληθωρισμός είναι περίπου 1,1%, τα μέσα επιτόκια παραμείνουν τα ίδια και οι ιδιωτικοποιήσεις αποφέρουν ετήσια έσοδα της τάξης του 1,4% του ΑΕΠ, τότε το δημόσιο χρέος είναι βιώσιμο. Με την επιπλέον προϋπόθεση φυσικά ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να ζει με σκληρή λιτότητα παρουσιάζοντας πρωτογενή πλεονάσματα ύψους 4,1% κατ’ έτος. Αν συμβούν όλα αυτά, το ελληνικό χρέος θα μειωθεί παράλληλα από 175% του ΑΕΠ το 2013 σε 135% το 2019.

Είναι ηλίου φαεινότερον ότι οι όροι του ΔΝΤ έχουν ελάχιστες πιθανότητες να ικανοποιηθούν. Πως θα πετύχει τόσο υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης η χώρα σε περιβάλλον διεθνούς οικονομικής δυσπραγίας; Πως θα υπάρξει πληθωρισμός 1,1%, όταν ήδη έχουμε περάσει σε αποπληθωρισμό – πτώση των τιμών – περίπου 1% το 2014; Ο αποπληθωρισμός είναι εξαιρετικά επίμονο φαινόμενο που φυσικά κάνει το χρέος ακόμη επαχθέστερο. Πως θα υπάρξουν ετήσια έσοδα 1,4% του ΑΕΠ (δηλαδή περίπου 2,5δις!) από τις ιδιωτικοποιήσεις, όταν τον στόχο αυτό δεν τον έχει καν πλησιάσει η χώρα το 2011-14; Πως θα αντέξει, τέλος, ο ελληνικός λαός πρωτογενή πλεονάσματα (δηλαδή αφόρητη λιτότητα) 4,1% για άλλα πέντε χρόνια, όταν η κοινωνία είναι ήδη σε κατάσταση διάλυσης;

Ο υπολογισμός του ΔΝΤ είναι ανεδαφικός και για αυτό επισφαλέστατος. Αν πάρουμε μια πιο ρεαλιστική περίπτωση, όπου για το 2015 – 19 η ανάπτυξη της Ελλάδας θα είναι 2,5% κατ’ έτος (δηλαδή όσος ήταν ο μέσος όρος της μεταπολεμικής περιόδου), τα επιτόκια θα μείνουν ως έχουν, αλλά ο πληθωρισμός θα κινηθεί στο -0,4% και οι ιδιωτικοποιήσεις θα αποφέρουν 0,4% του ΑΕΠ (δηλαδή και για τα δύο μεγέθη ο μέσος όρος του 2011-13), τότε για να εξυπηρετείται το χρέος και για να μειωθεί στο 135% του ΑΕΠ μέχρι το 2019, θα πρέπει τα δημοσιονομικά πλεονάσματα να κινηθούν γύρω στο 10% του ΑΕΠ!

Ακριβώς αυτό είναι το νόημα του μη βιώσιμου χρέους για την Ελλάδα. Ακόμη και με τις υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις του ΔΝΤ, η δημοσιονομική πολιτική που θα απαιτηθεί για την απρόσκοπτη εξυπηρέτηση του χρέους είναι εξαιρετικά σφιχτή και δύσκολη. Με μια μικρή και ρεαλιστική αλλαγή των εκτιμήσεων, η απαιτούμενη δημοσιονομική πολιτική γίνεται απολύτως εξωπραγματική.

Μπορεί το πρόβλημα να λυθεί με ‘ήπιους’ τρόπους, όπως η επιμήκυνση, ή η μείωση των επιτοκίων; Η απάντηση είναι ένα ξεκάθαρο όχι. Η επιμήκυνση στα 50, ή ακόμη και στα 70 χρόνια θα μειώσει φυσικά την καθαρή παρούσα αξία του χρέους και θα ελαφρύνει την πίεση χρηματοδότησης των χρεολυσίων, αλλά δεν θα επηρεάσει σημαντικά τους τόκους, οι οποίοι είναι και το καθοριστικό στοιχείο για τη διαμόρφωση δημοσιονομικής πολιτικής. Κοινώς, δεν πρόκειται να υπάρξει άρση της λιτότητας μέσω της επιμήκυνσης, ούτε και θα ανασάνει σημαντικά η οικονομία.

Η μείωση των επιτοκίων, από την άλλη, για να έχει ένα σημαντικό μέγεθος – ας πούμε, συνολικά 1% - απαιτεί να πέσουν δραστικά τα επιτόκια της ΕΚΤ και του ΔΝΤ και να μειωθούν κι άλλο τα ήδη πολύ χαμηλά επιτόκια του ΕΤΧΣ. Ακόμη όμως κι αν επιτευχθεί η εξαιρετικά δύσκολη αυτή μείωση, το αποτέλεσμα στο χρέος θα είναι πολύ περιορισμένο. Η ελάφρυνση ως προς το ΑΕΠ θα είναι της τάξης του 10% μέχρι το 2019, ενώ το δημοσιονομικό όφελος θα είναι περίπου 2-3δις κατ’ έτος. Πρόκειται για ημίμετρα σε μια οικονομία στην κατάσταση της ελληνικής.

Η Ελλάδα είναι καταδικασμένη σε μακροχρόνια οικονομική δυσανεξία και συνεχή λιτότητα όσο το χρέος της θα αντιμετωπίζεται με τέτοιους τρόπους. Το επιχείρημα ότι η ανάπτυξη και το ξεπέρασμα της κρίσης θα έρθει από τις περιβόητες ‘μεταρρυθμίσεις’ αντιπροσωπεύει την εγκατάλειψη της λογικής και την εναπόθεση των ελπίδων στον Μεγαλοδύναμο. Η χώρα χρειάζεται βαθιά διαγραφή και συνακόλουθη άρση της λιτότητας με στόχο την επανεκκίνηση της οικονομίας. Αυτή και μόνο αυτή μπορεί να είναι η βάση για τις ριζικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, ώστε να περάσουμε σε φάση υγιούς ανάπτυξης υπέρ της κοινωνίας συνολικά.

Πως όμως θα επιτευχθεί η βαθιά διαγραφή και η ουσιαστική άρση της λιτότητας δεδομένου ότι 255δις του χρέους είναι στα χέρια της ΕΚΤ, του ΔΝΤ, του ΕΤΧΣ και της ΕΕ; Είναι δυνατόν να υπάρξει συναινετική διαγραφή, όταν οι ζημίες θα επιβαρύνουν αμέσως τους δημόσιους φορείς της ΕΕ και του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος; Και γιατί να δεχθούν συναινετική διαγραφή του ελληνικού χρέους οι χώρες της περιφέρειας της ΟΝΕ, χωρίς να την απαιτήσουν και για τον εαυτό τους; Αλλά πως θα δεχθούν η Γερμανία και οι άλλες χώρες του κέντρου γενική διαγραφή του χρέους της περιφέρειας, αφού θα σημαίνει αποδοχή μεγάλων ζημιών από την πλευρά τους;

Είναι προφανές ότι η συναινετική διαγραφή του χρέους είναι κάτι εξαιρετικά δύσκολο για την Ελλάδα. Εξίσου προφανές είναι ότι η χώρα δεν μπορεί να περιμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, ή έως ότου αναγκαστεί να λάβει κάποια απόφαση η ΕΕ για το χρέος συνολικά, γιατί η οικονομία και η κοινωνία της είναι σε οριακό σημείο. Η πίεση είναι ήδη αφόρητη. Εκ των πραγμάτων, λοιπόν, μια ριζοσπαστική κυβέρνηση θα είναι αναγκασμένη να εξετάσει την προοπτική μονομερών ενεργειών και της επιβολής λύσης με κυρίαρχο τρόπο. Αυτό ακριβώς το ζήτημα θα συζητηθεί με λεπτομέρεια την Κυριακή 9 Νοεμβρίου.

Σάββατο, 25 Οκτωβρίου 2014

'Η χρηματιστικοποίηση της ζωής'. Μια δημόσια ομιλία στις ΗΠΑ


Μια ομιλία που έκανα σχετικά με τη χρηματιστικοποίηση του σύγχρονου καπιταλισμού στη Βαλτιμόρη των ΗΠΑ σε ανοιχτό κοινό. Την εκδήλωση διοργάνωσε το The Real News Network, αριστερός διαδικτυακός τόπος με ευρεία απήχηση, ειδικά ανάμεσα στη μαύρη κοινότητα της Βαλτιμόρης, που είναι και η πλειοψηφία στην πόλη.

Η ομιλία ανέβηκε πρόσφατα στο youtube και συζητήθηκε εκτενώς στις ΗΠΑ και αλλού.


The Financialization of Life 

Costas Lapavitsas speaks to an audience at The Real News about how finance controls the global economy -   October 24, 14